Een gedragsonderzoek naar honden uit 1967 heeft ons een waardevolle les te leren over menselijke psychologie en hoe deze impact heeft op ons functioneren op de werkvloer. Martin Seligman en Steven F. Maier voerden destijds een onderzoek uit naar gedragstraining bij honden, waarbij ze op het spoort kwamen van een interessant fenomeen: aangeleerde hulpeloosheid. Het experiment zoals deze destijds werd uitgevoerd, is tegenwoordig op ethische gronden ondenkbaar. Wat het ons leert is echter zo relevant, dat ik jullie kort mee ga nemen in het verloop van het onderzoek.

Seligman en Maier hingen honden in een harnas en dienden elektrische schokken toe aan de achterpoten. Een deel van de honden had de mogelijkheid door met het hoofd een paneel aan te raken de stroom te laten stoppen, de andere helft had deze mogelijkheid niet en kon enkel wachten tot de stroom werd uitgeschakeld. Een dag later werden dezelfde honden ieder los in een hok geplaatst, waarvan de vloer onder stroom gezet werd. Door over een barrière in het midden van het hok te springen, konden de honden aan de stroom ontsnappen. De honden die de dag ervoor de mogelijkheid hadden door een hoofdbeweging de stroom uit te zetten, sprongen over de barrière. De honden die in het harnasexperiment weerloos waren, bleven passief en lieten zich elektrocuteren.

Vergelijkbare experimenten zijn herhaald bij diverse andere diersoorten, waaronder de mens. Aangeleerde hulpeloosheid wordt ook bij mensen waargenomen en speelt een rol bij onder meer het ontstaan van depressie. De crux zit hem in invloed: proefpersonen die geen invloed konden uitoefenen op een negatieve prikkel, vertoonden passiviteit in toekomstige vergelijkbare situaties. Als we leren dat eigen actie geen invloed heeft op een oncomfortabele situatie, ontneemt het ons de motivatie en overtuiging om te proberen de situatie te veranderen.

De afgelopen jaren heb ik dit fenomeen meerdere malen in de praktijk gezien. Vanuit mijn rol als Scrum Master en Agile Coach heb ik bij diverse teams tekenen van aangeleerde hulpeloosheid geobserveerd. Het is een intrigerend fenomeen, maar ook een die moeite kost om te verhelpen.

Een voorbeeld: een team werkte in een complexe omgeving aan een project wat onder hoge druk stond om op te leveren. Recentelijk had het bedrijf Scrum geïmplementeerd, maar was over de gehele linie onervaren in de Agile denkwijze. De mensen in leiderschapsrollen hadden hun handen vol aan het managen van de buitenwereld, en het betreffende team was zoekende in de nieuwe kaders waarbinnen van hen gevraagd werd te presteren.

Bij aanvang was er door dit team een aantal voorwaarden voor succes gecommuniceerd. Niet alle voorwaarden werden ingevuld, waardoor er in het voortbrengingsproces gecompenseerd moest worden om toch te voldoen aan de levervraag. Meerdere teamleden kaartten de problemen aan bij onder meer de Product Owner en de manager. Deze gaven hier echter geen gehoor aan. De stress waar het team onder stond werd er hierdoor niet minder om.

Toen ik bij dit team de rol van Scrum Master op me nam, viel het me op dat er uit de retrospectives weinig actiepunten kwamen. Dit terwijl ik op de hoogte was van de problematiek en ook ideeën had hoe het op te lossen. Maar het team wilde er niet aan. Ze hadden al zo vaak aan de bel getrokken, tot nu toe zonder enig effect op hun situatie.

Het kostte grote moeite en tijd om dit team te laten ervaren dat ze wel degelijk invloed hadden op hun werkomgeving. Tijdens een volgende retrospective deed ik een oefening met ze waarin de teamleden belemmerende (omgevings)factoren noteerden op een flip-over. Vervolgens werd elk opgevoerd item ontleed, om te identificeren waar het team wel degelijk invloed kon uitoefenen. Enkele kleine acties werden daarna binnen het team belegd.

Door met iets kleins te beginnen, en het team te laten ervaren dat hun acties resultaat opleverden, keerde vertrouwen terug. Langzaam maar zeker ontstond er drive binnen het team, en veranderde negatieve naar positieve energie. Uiteindelijk werd het team een geoliede machine en waren ze in staat om met hoge kwaliteit aan de vraag van de Product Owner te voldoen.

Teams tot het inzicht laten komen dat ze invloed kunnen uitoefenen op hun werkomgeving, is krachtig en kan voor een doorbraak zorgen in het vergroten van het zelforganiserend vermogen en gevoel van eigenaarschap van een team. Aan ons als Scrum Masters en Agile Coaches de taak om scherp te zijn op de tekenen van aangeleerde hulpeloosheid, zodat we dit op de juiste manier kunnen adresseren en zo onze impact kunnen maken.

1 COMMENT

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

*